Lẫn lộn công tư

Thứ năm, 11-07-2019 22:28 GMT + 7
Khi các trường ĐH công lập mở trường phổ thông và thu học phí với mức giá thị trường, thì về bản chất là họ đang tham gia thị trường giáo dục bằng nguồn vốn từ ngân sách.
lẫn lộn công tư
Ảnh minh hoạ. Nguồn: internet
 
Hệ quả là ngân sách đã không được sử dụng đúng mục đích. Về nguyên tắc, ngân sách là tiền của người dân đóng thuế, chỉ được phép sử dụng để phục vụ lợi ích công, không phải là để làm vốn kiếm lời cho bất cứ cá nhân ai và dưới bất cứ hình thức nào.
 
Trường ĐH công, cho dù thu học phí để bù đắp chi phí, thì vẫn là một tổ chức công, có nghĩa là thuộc sở hữu công và có sứ mạng phục vụ lợi ích công, chứ không thể hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận (nếu trong thực tế nó xử sự như một tổ chức vì lợi nhuận, thì đó lại là một vấn đề khác). Nếu trường ĐH công mở trường phổ thông như công ty mẹ mở công ty con, thì ý nghĩa của tổ chức công không còn nữa.
 
Đối với giáo dục phổ thông, một trong những sứ mạng quan trọng nhất của trường công là mang lại cơ hội học tập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Thị trường hóa hoàn toàn dịch vụ giáo dục chắc chắn sẽ đẩy con em nhà nghèo sang bên lề, vì về bản chất nó là thương mại hóa giáo dục, mà thương mại hóa có nghĩa là tối đa hóa lợi nhuận.
 
Có thể phản biện rằng tất cả những điều nói trên chỉ đúng về mặt lý thuyết. Trong thực tế các trường phổ thông công lập dưới sự lãnh đạo của các trường ĐH thường có chất lượng chuyên môn tốt hơn nhờ dựa vào đội ngũ nhân sự trình độ cao. Thêm nữa, nhờ dựa một phần vào nguồn lực nhà nước và không bị áp lực hoàn vốn đầu tư, các trường này có thể có mức học phí thấp hơn so với các trường tư cùng chất lượng, vì vậy nó đáp ứng một nhu cầu lớn của người dân. Đương nhiên nó tạo ra cạnh tranh không công bằng với các trường tư, nhưng xét về mặt nào đó thì người học cũng có chút lợi ích, còn người vận hành trường thì đương nhiên là hưởng lợi từ việc tận dụng nguồn lực công. Đó cũng là cách góp phần nâng cao thu nhập cho đội ngũ giảng viên, nhân viên trường ĐH để họ sống được với nghề. Nói cách khác, đó là dùng cái sai này để sửa cái sai khác: trường ĐH mở trường phổ thông là sai về nguyên tắc (không kể trường thực nghiệm và trường năng khiếu nói ở phần sau), nhưng nó nhằm sửa một cái sai khác của hệ thống: tiền lương nhà nước không đủ bảo đảm mức sống tối thiểu cho giảng viên, nhân viên trường ĐH.
 
Cái hại ở đây là làm lẫn lộn công tư, tạo ra mảnh đất màu mỡ cho việc biến công thành tư, khiến nguồn lực dành cho giáo dục công càng thêm thu hẹp. Giáo dục công càng ít nguồn lực thì cơ hội cho con nhà nghèo càng ít đi. Sửa cái sai này bằng cái sai khác sẽ tạo ra một vòng lẩn quẩn không lối thoát, khiến ai cũng là nạn nhân và ai cũng là thủ phạm.
 
Cần những giải pháp tổng thể
 
Khi nguồn lực công dành cho giáo dục không được quản lý và sử dụng đúng đắn, thì những biến tướng nói trên là tất yếu.
 
Việc nhập nhèm công tư, thật ra không chỉ xảy đến với giáo dục. Bệnh viện công mở phòng khám dịch vụ thu tiền theo giá thị trường, về bản chất cũng không khác. Nếu chỉ là một giải pháp tình thế trong phạm vi nhỏ nhằm “sửa sai” cho tình trạng ngân sách không đủ bảo đảm cho các hoạt động công, thì người ta không thấy rõ tác hại của nó. Nhưng khi trở thành tràn lan, người người mở trường, nhà nhà kinh doanh giáo dục, các tổ chức công cũng coi giáo dục là cách “làm kinh tế”, thì sứ mạng phục vụ lợi ích công sẽ không chỉ bị đẩy xuống hàng thứ yếu mà còn bị triệt tiêu.
 
Vì vậy, để giải quyết những vấn nạn của giáo dục thì phải trở về cái gốc của vấn đề. Về mặt chuyên môn là đa dạng hóa cách tiếp cận, về mặt tài chính thì cải tổ cách quản lý và sử dụng ngân sách cho giáo dục, trước hết là công ra công, tư ra tư, để không xảy ra nhập nhèm và lạm dụng. “Công ra công” bao hàm cả một nguồn lực vật chất phù hợp đủ bảo đảm cho chất lượng hoạt động, để thực hiện một sứ mạng nhất quán là phục vụ lợi ích công, tức là mang lại cơ hội giáo dục ở mức độ cơ bản cho mọi trẻ em. Nếu ngân sách hạn hẹp phải có thứ tự ưu tiên, thì ưu tiên hàng đầu phải dành cho những gia đình nghèo, vì với họ, giáo dục hầu như là cơ hội duy nhất để thay đổi cuộc đời.
 
Đẩy giáo dục vào khu vực thị trường hoàn toàn là đóng lại cánh cửa nhà trường với họ. Thất học, thu nhập thấp, không có hy vọng vào tương lai, không có con đường nào để vươn lên, họ không chỉ trượt xuống hố một mình, mà còn kéo theo nhiều hệ quả tai hại khác cho xã hội.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

dhcntp.png